Ramptoerisme in Rotterdam

Posted on May 14, 2017

Vandaag 77 jaar geleden bombardeerden Duitse Heinkel He-111 bommenwerpers het centrum van Rotterdam. Het terreurbombardement bracht het Nederlandse leger, na slechts vijf dagen strijd, op zijn knieën. Rotterdam, dat net zijn 600 jarig bestaan vierde, verloor zijn historische binnenstad. Vooral in de eerste twee jaren van de oorlog werd de stad een veelbezochte plek door Duitse soldaten. Ramptoeristen, die de vernietigende kracht van hun Luftwaffe met eigen ogen kwamen aanschouwen.

Het waren georganiseerde tours, vaak met de trein. Al deze kijkers maakten samen duizenden foto’s. Van de Laurenskerk, waarvan alleen de toren en muren nog stonden. Van de Coolsingel, waar toch nog iets overeind stond. Van de puinruimers, die baksteen voor baksteen uit de berg verzamelden voor hergebruik elders. En van de rijen en rijen vrachtwagens met puin, die naar de Kralingse Plas reden, om het daar op de bodem te dumpen, of in de Schie, in de rest van Nederland. Of gewoon in de Maas bij de Boompjes.

De foto’s komen nu weer boven water. Duitse families doen afstand van de fotoalbums van hun vaders, opa’s en overgrootopa’s. Er ontvouwt zich een beeld van rustig wandelende en lachende Duitse militairen, landmacht, luchtmacht, marine, politie, Waffen-SS. Ze poseren bij zwartgeblakerde muren. Als extra uitje bezoeken ze de nieuwe Diergaarde Blijdorp. Waarom bezochten ze de stad? Wie organiseerde deze dagtours? En hoe dachten deze militairen over het bombardement waar het Duitse Rijk verantwoordelijk voor was?

Binnenkort in boekvorm, met talloze foto’s uit eigen collectie andere privécollecties. Ramptoeristen in Rotterdam. U kunt zich nu inschrijven om op de hoogte gehouden te worden over deze publicatie die een deel van de oorlog in Rotterdam belicht die weinig aandacht heeft gekregen.

Polizeitroepen bezoeken het centrum van Rotterdam. Op de achtergrond het nog niet voltooide appartementencomplex aan de Schiedamsevest van de Haagse architect Jan Wils.

 

Een groepje militairen van de Luftwaffe bekijkt een ruïne in het centrum van Rotterdam.

 

Luftwaffe soldaat loopt de camera tegemoet op het voorplein van Station Delftsche Poort.

 

Fotomapje van Niggemeyer Foto/Kino in de Kortumstrasse 43 in Bochum. Oorspronkelijk gebruikt voor een andere serie negatieven, met in potlood fototechnische data beschreven. Hergebruikt voor de serie van Rotterdam.
Serie van 18 6×6 zwartwit negatieven van het verwoeste Rotterdam, waarschijnlijk in augustus 1940, gemaakt door een Duitse soldaat.

 

Silhouet van een Duitse soldaat met op de achtergrond de Laurenskerk na het bombardement op Rotterdam van 14 mei 1940. De foto is genomen vanuit het oude Beursgebouwd aan het Beursplein.

Maastunnel Rotterdam: 75 jaar

Posted on February 14, 2017

In de ochtend van 14 februari 1941, rond 11.00 uur, schuifelt een “Charlois belhameltje” schichtig het roltrappengebouw op de zuidoever van de Maas in. Hij ziet tot zijn verbazing bewegende roltrappen maar wat hem nog meer bevreemd is dat hij niet wordt weggestuurd. Hij roept zijn twee vriendjes en samen dalen ze af in de nieuwe Maastunnel. Drie armetierige Charloisse jongetjes, op kapotte schoenen en met gescheurde kleren, “openen” de Maastunnel.

Zo is te lezen in het boek “De Maastunnel”, geschreven door Technisch Ambtenaar 1e klas bij de Maastunnel, A.C. Vreugdenhil. Maar alles was beter dan dat de opening “door Duitse of N.S.B.-uniformen zou zijn geschied!”. Het boek, uitgegeven in 1950, beschrijft de “voorgeschiedenis en bouw, bezetting en verzet en exploitatie en verkeer”.

Willemsbrug

De Nieuwe Waterweg leidde na zijn voltooiing in 1872 tot de mogelijkheid voor grote stoomzeeschepen om de haven van Rotterdam te bereiken. Dit betekende een enorm groeipotentieel voor de tot die tijd compacte stad. Door de groei van activiteiten “op Zuid” werden in 1876 en 1878, naast de bestaande spoorbruggen, respectievelijk de Koninginne- en Willemsbrug aangelegd. Ze verbonden het oude centrum met een nieuw stadsdeel dat al snel werd bewoond door een derde van de bevolking van Rotterdam.
Hoewel de Willemsbrug in de loop der tijd werd verbreed en verhoogd kon hij al snel de enorme bedrijvigheid niet meer aan.

Dagverkeer op de Willemsbrug
Bovendien werden bij de telling van 1939 aangetroffen:

  • 10536 personen in autobussen
  • 13615 personen in auto’s
  • 28835 personen in trams
Verkeerssoort 1892 1921 1926 1929 1933 1937 1939
Hondenkarren 460
Handwagens 1311 3031 1375 931 467 317 292
Paardentractie 2476 4646 2426 1979 950 573 476
Carriers 1740
Trams 744 1214 2331 1385 1155 832
Vrachtauto’s 1979 3906 5717 6317 6881
Autobussen 961 432 457 772 940
Personenauto’s 118 989 2326 3883 4688 7110
Motorrijwielen 2791
Wielrijders 4828 16651 22450 46500 69847 77921
Voetgangers 29050 57976 38963 27266 ? ? 17203

Tunnel of brug

Al snel na de bouw van de Willemsbrug werd duidelijk dat er nog een oeververbinding moest komen. Maar een tunnel in Nederland? Zou die niet verzakken in onze drassige grond? Er waren voorbeelden genoeg in Europa. In 1897 werd de Blackwalltunnel in Londen geopend. Elf jaar later volgde de Rotherhithetunnel. In Duitsland opende in 1911 de Elbetunnel bij Hamburg en in de jaren twintig en dertig werden ook tunnels gebouwd in Noord-Amerika en zelfs Antwerpen was al bezig met een verkeers- en voetgangerstunnel.
In 1899 en 1913 adviseerde Gemeentewerken van Rotterdam negatief over een tunnel maar in 1929 kreeg een tunnel voor het eerst de kans. Een brug zou namelijk niet alleen problematisch zijn voor het scheepvaartverkeer door de aanwezigheid van landhoofden, pijlers en eventuele heftorens. Ook het landverkeer zou hinder ondervinden door te moeten wachten voor een openstaande brug.

Bijna 15 miljoen gulden

Midden jaren dertig werd de knoop doorgehakt. Een ontwerp voor een enorme hangbrug is nog door de rijksbouwmeester Dr Ir J. Emmen geopperd. Dat leek in eerste instantie een goedkoper alternatief dan de tunnel maar bij de aanbesteding lagen de kosten toch veel dichter bij een tunnel. Bovendien was men niet positief over de constructie van de enorme opritten om tot een juiste hoogte boven het water te komen. Het bedrijfsleven vreesde enorme benzinekosten omdat zwaarbeladen vrachtwagens dagelijks de 28,5 meter hoge schroefbaantorens op moesten racen. Ook werden de scherpe bochten op de helling voor het autoverkeer als nadelig gezien.
Op 25 maart 1937 werd eindelijk het voorstel voor een tunnel aangenomen. Iets minder dan 15 miljoen gulden zou die kosten, voor 8 miljoen gefinancieerd uit het Verkeersfonds, 6 miljoen geleend uit het Werkfonds en de rest uit eigen pot betaald.

Tegenslagen tijdens de bouw

Op 6 september 1938 overleed plotseling “de promotor en de stuwende kracht van de Maastunnelwerken, de zo geliefde burgervader, Mr P.J. Droogleever Fortuyn”. Met nog groter enthousiasme wordt de bouw voortgezet. Nog op 30 april 1940 wordt het derde tunnelstuk gelegd. Maar dan raakt ook het neutrale Nederland in oorlog. Op 14 mei verwoesten Duitse bommenwerpers het centrum van Rotterdam. De tunnel en werkplaats worden niet geraakt, maar het werk kan pas in juni worden opgepakt. De neerslachtigheid onder de arbeiders is groot. Doorwerken moeten ze wel. De Duitsers gaan er ondertussen met de eer vandoor en vertellen thuis dat zij het gehavende Rotterdam een tunnel schenken. Op 20 januari 1941 loopt Ir. van Bruggen als eerste van de “Rechter-” naar de “Linkeroever”. De directie organiseert een ingetogen feest in de tunnel. Aan lange tafels worden sigaren, wijn en gebak genuttigd. Twee Duitse officieren zijn “sportief genoeg om van dit hoogst ernstige voorval geen melding te maken”. Ze aarzelen even bij het zien van de tafels, maar wandelen dan lachend door.

Officieuze opening

De officiële opening staat gepland voor 14 februari 1942 om 12 uur ‘s middags. Op 30 januari rijden echter de eerste auto’s door de westelijke tunnelbuis. De gemeente heeft geen keus. Door de strenge winter is de Maas zo ver bevroren dat de veren uit de vaart moeten. Er is geen doorkomen aan. Op 7 februari mogen ook voetgangers en fietsers de tunnel voor het eerst door. Door de oostelijke autotunnel, dat wel. De roltrappen in het voetgangers- en fietstunnel zijn nog niet gereed.
Dan volgt het moment op 14 februari 1942. Wat een grootste nationaal festijn had moeten worden, werd in stilte uitgevoerd. De opening van de eerste verkeerstunnel van Nederland. Een bijzonder technisch kunstwerk.

De oorlog en daarna

Veel verkeer heeft de Maastunnel niet te verwerken gehad in de oorlogsjaren. Wel bestond het gevaar dat de tunnel opgeblazen zou worden als de Duitsers dat nodig achtten. Het was natuurlijk een strategisch belangrijke doorgang van het zuiden richting het hart van Nederland. Het tragische lot dat de Antwerpse tunnel ten deel viel werd in Rotterdam gelukkig geen waarheid. De tunnel verkeerde na de bevrijding in mei 1945 in prima staat.
Terwijl er in 1943 nog 461.399 motorvoertuigen de tunnel doorkruisten waren dat er in 1949 al 6.576.404! De tunnel bewees hier mee in de eerste jaren na de oorlog zijn enorme praktische nut. De oude Willemsbrug was voor een groot deel ontlast. In 1980 werd deze alsnog vervangen door de nieuwe Willemsbrug. Een directe verbinding vanaf de Leuvehaven naar Zuid, die in de jaren dertig nog te duur werd geacht, werd in 1996 bewerkstelligd door de bouw van de Erasmusbrug.
Tegenwoordig rijden er per jaar meer dan 21.000.000 auto’s door de Maastunnel. Een grondige opknapbeurt begint in juli 2017 en duurt tot medio 2019.

Bron: De Maastunnel, A.C. Vreugdenhil, 1950

 

Zaans Museum in het NRC

Posted on November 14, 2016

Voor het Zaans Museum portretteerde ik de medewerkers en maakte ik beelden van het museum en de dependances zoals het Wevershuisje. Het museum bereikte in november van 2016 de 100.000 bezoekers, het doel voor dit jaar. Het NRC Handelsblad besteedde aandacht aan deze mijlpaal.

20161111-nrc-zaans

Voetstappen in Haagse Historie

Posted on September 12, 2016

Voor het nieuwe magazine Haagse Historie maak ik de serie Voetstappen. Een reis in de tijd met behulp van foto’s uit de Haagse Beeldbank ondersteunt door een korte begeleidende tekst.

Added some street photography

Posted on July 7, 2016

I’ve added a gallery with my street photography. Sometimes I go offroad too.

Street & offroad

20150503_veteranen-tour_0092

Oosterbeek, Netherlands

20160525_rdam_0027

Rotterdam, Netherlands

20150919_alfred-fried-wenen_0145

Vienna, Austria

Kaliningrad, Russia

Kaliningrad, Russia

Exhibition at UNESCO headquarters Paris

Posted on July 4, 2016

One of my photos (V 174) from the Regelbau series is part of an exhibition at the the UNESCO headquarters in Paris. It’s part of a group exhibition of the Alfred Fried Photography Award 2015. The HQ is located at 7 Place de Fontenoy. Take a picture for me if you’re passing by! 🙂

V 174, Agger, Denmark, 2013

V 174, Agger, Denmark, 2013

Exhibition in Haags Historisch Museum

Posted on May 24, 2016

A selection of my Regelbau series can be seen in the Haags Historisch Museum until the 24th of June. Visitors of the Bunkerdag on 4 June can visit the museum for free with their ticket. On this Saturday several bunkers along the Dutch coast are opened to the public. Some of them are only accessible on this day!

20160524-haags-historisch-04 20160524-haags-historisch-05

Rotterdams puin

Posted on May 14, 2016

Vandaag is het precies 76 jaar geleden dat het centrum van Rotterdam door het Duitse bombardement grotendeels werd verwoest.

Veel puin werd gebruikt om waterwegen te dempen zoals de Blaak, de Rotterdamse Schie en de Schiedamsesingel. Er was echter zoveel puin dat er in de stad zelf geen plek meer was. Het puin (of de puin zoals ze het in Rotterdam soms zeggen) is heel het land door gegaan en gebruikt voor verschillende bouwprojecten. Fotografe Marlies Lageweg documenteerde op prachtige wijze de landschappen waar het het puin terecht is gekomen en ‘portretteerde’ brokken vernietigd Rotterdam.

De foto is genomen door een Duitse soldaat in augustus 1940. Puin wordt in de Maas gedumpt. Op de achtergrond is het Noordereiland zichtbaar met rechts het Hulstkamp gebouw. Rotterdam was een geliefde toeristische trekpleister voor de bezetter.

Rotterdam: Zerstörungen

Rotterdam: Zerstörungen
Fotomapje van Niggemeyer Foto/Kino in de Kortumstrasse 43 in Bochum. Oorspronkelijk gebruikt voor een andere serie negatieven, met in potlood fototechnische data beschreven. Hergebruikt voor de serie van Rotterdam.

Dodenherdenking Kornwerderzand 2016

Posted on May 4, 2016

Like every 4th of May, I’ve visited Kornwerderzand again to attend the Dodenherdenking.

Since 2012, I’ve made it a tradition to visit Kornwerderzand on the Afsluitdijk every Dodenherdenking (Remembrance of the Dead in the Netherlands) on the 4th of May. Because it’s a site with great history: here the Dutch army had some succes in preventing the Germans from breaking through the defence lines in May 1940. Because my mother’s roots are in Friesland, and it’s probably in my blood somewhere (although I don’t speak Frysian). And because of the absolute silence here with the IJsselmeer on one side of the 32 km long Afsluitdijk, and the Waddenzee is on the other. The photographs are a voluntary job for the Kazemattenmuseum Kornwerderzand.

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Burgemeester van SWF Hayo Apotheker legt een krans.

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Voorzitter R.Gaastra (midden) met burgemeester van SWF Hayo Apotheker (rechts).

Dodenherdenking Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Shoeby Flagshipstore

Posted on April 26, 2016

Voor de flagshipstore van kledingshop Shoeby fotografeerde ik de winkel en personal shoppers.

Shoeby website